Pertge n'ha la Svizra nagin retg?

Daniel e Victoria

Sche la Svizra avess in retg lura pudessan nus forsa era festivar las nozzas da la figlia dal retg, da la princessa sco quai ch'ils Svedais fan. Lur princessa Victoria marida en ina nozza pompusa il trenader da fitness Daniel Westling. Ma la Svizra n'ha nagin retg. Pertge che auters pajais han ina famiglia roiala e tge che quella fa pudais vus leger qua.

Tge è ina monarchia?

Queen Elizabeth II. da la Gronda Bretagna

Pajais ch'han in retg u ina regina numn'ins "monarchias". La monarchia è ina furma da stadi. Il pled "monarchia" vegn dals pleds grecs "mono" = "in" ed "archein" = "reger". Ina monarchia è damai ina furma da stadi nua che mo ina persuna regia. Quai po esser in imperatur, in retg u in prinzi. Dretgas monarchias cun propi mo in che cumonda na datti oz strusch pli. Bunamain dapertut datti ozendi parlaments che decidan la direcziun da la politica. Ils parlaments èn cussegls cun en persunas che vegnan elegidas dal pievel.

Retgs e reginas en Svizra?

Il retg spagnol Juan Carlos I. cun la presidenta da la confederaziun svizra Doris Leuthard

Ils blers pajais han ina lunga istorgia ed en il decurs da quell'istorgia s'ha era midada la furma da stadi. Era la Svizra era ina giada en ina monarchia! In lung temp era noss pajais ina part dal Sontg Imperi Roman Tudestg. Quai enfin l'onn 1499 suenter ina guerra encunter ils Habsburger ed il retg tudestg Maximilian. Ils Svizzers han adina gì gugent la libertad ed han pli gugent vulì decider sez che laschar cumandar insatge dad in retg.

 

 

Tge fan ils retgs e las reginas ozendi?

Lady Diana

En ils pajais europeics nua ch'i dat anc retgs e reginas na pon quels betg decider bler u cumandar insatge. Lur lezia è da represchentar il pajais, vul dir dad ir a far visitas da stadi en auters pajais e da retschaiver giasts dad auters pajais tar els.

Tscherts s'engaschan u dattan raps per uffants u famiglias paupras. Per exempel Lady Diana, ch'è morta en in accident d'auto l'onn 1997. Savens èn las famiglias roialas fitg popularas en lur pajais.

In famiglia roiala vegn vesida sco insatge che tegna ensemen in pajais e la glieud mussa grond respect envers ils commembers da la famiglia roiala. En la televisiun, al radio, en l'internet ed en gasettas vegn rapportà tge ch'ils commembers da la famiglia roiala fan, vul dir a tgi ch'els maridan, nua ch'els van en vacanzas, co ch'els vivan e cun tgi ch'els fan dispita.  

La chasa roiala da la Svezia

La famiglia roiala da la Svezia

Il retg

Carl Gustaf XVI. è il retg da la Svezia. El è naschì l'onn 1946. Perquai che ses bab è mort dal 1947 ha ses tat Gustav VI. surdà directamain ad el la curuna. E quai cur che Carl Gustaf aveva 27 onns. En Svezia san tuts che il retg Carl Gustaf na sa betg leger e scriver bain, el ha legastenia. Als gieus olimpics dal 1972 ha el emprendì d'enconuscher a Silvia Sommerlath, els han maridà quatter onns pli tard.  

La successura al tron

La princessa ereditara ha num Victoria. En Svezia è la regla uschia che l'uffant il pli vegl dal retg ierta la curuna. Quai na sto betg per forza esser il figl. Victoria ha 33 onns ed è uss gist fitg actuala pervi da sias nozzas cun Daniel Westling. Era sia sora Madleine vuleva maridar, ma la relaziun cun il giurist Jonas Claes Bergström è ida a fin avant las nozzas. Il frar dad ellas duas è il prinzi Carl Philip.

La chasa roiala da la Norvegia

Harald e Sonja cun Haakon e Mette-Marit

Il retg

Retg Harald V. è dapi il 1991 retg da la Norvegia. El ha 73 onns. Sia dunna ha num Sonja, ella na deriva betg dad ina famiglia roiala, perquai han ella e Harald stuì spetgar nov onns enfin ch'il bab da Harald ha permess da maridar.

Il successur al tron

Il figl dal retg Harald V. ha num Haakon. El ha 37 onns ed ha maridà dal 2001 a Mette-Marit Tjessen Hoibi. Els han emprendì d'enconuscher in l'auter ad in festival da musica. Mette-Marit aveva gia in figl. Ensemen cun Haakon ha ella dus uffants ch'han num Ingrid Alexandra e Sverre Magnus.

La chasa roiala dal Danemarc

Margarethe e Henrik

La regina

Margarethe II. è dapi il 1972 regina dal Danemarc, quai suenter che ses bab retg Christian X. era mort. Margarethe fima ina cigaretta suenter l'autra! Ses um è Prinz Henrik. Il hobbi da Margarethe è dissegnar.

Il successur al tron

Il prinzi ereditar ha num Frederik. El ha 42 onns. Als gieus olimpics l'onn 2000 a Sydney ha el emprendì d'enconuscher l'australiana Mary Donaldson. Els han maridà il 2004. Lur uffants han num Christian ed Isabella. Il prinzi Frederik è vegnì elegì trais giadas sco "Danais da l'onn".

La chasa roiala da la Gronda Bretagna

Charles, William e Harry a Claustra

La regina

Regina Elizabeth II. è probabel la regina la pli enconuschenta tar nus. Ella è naschida l'onn 1926. Cun 27 onns ha ella surpiglià il tron da ses bab retg George VI. Elisabeth ha emprendì da far mecanista d'autos! Ella è maridada cun il prinzi Philip Mountbatten.

Il successur al tron

Prinz Charles duai daventar retg suenter sia mamma Elisabeth. Charles ha 62 onns. Sias vacanzas da skis passenta Charles gugent en Grischun, a Claustra. Charles era maridà cun Diana Spencer (Lady Diana). Lur figls èn William (1982) e Harry (1984). Suenter il divorzi e la mort da Diana ha Charles maridà a Camilla Parker-Bowles.

La chasa roiala da l'Ollanda

Beatrix, Willem-Alexander, Maxima ed ils uffants

La regina

La regina da l'Ollanda è Beatrix Wilhelmina Armgard van Oranje-Nassau. Ella ha 72 onns ed ella è dapi 30 onns regina. I ha dà grondas discussiuns pervi da sias nozzas l'onn 1966 cun il diplomat tudestg Claus von Amsberg. Quel era stà en la segunda guerra mundiala e valeva sco nausch. Cun ils onns è el però daventà il pli popular entaifer la famiglia roiala. El era però malsaun ed è mort l'onn 2002.

Il successur al tron

Successur da la regina daventa ses figl Willem-Alexander. El ha 43 onns. Il 2002 ha el maridà a Maxima Zorreguieta da l'Argentina. Ils Ollandais n'han betg vesì gugent quai, perquai che il bab da Maxima era in politicher ch'ins n'ha betg gì gugent. Willem-Alexander e Maxima han trais figlias, Catharina-Amalia, Alexia ed Ariane.

La chasa roiala da la Spagna

Felipe e Letizia

Il retg

Retg Juan Carlos I. (naschì 1938) regia il pajais dapi il 1975. El è vegnì sin il tron suenter la mort dal dictatur Franko. Retg Juan Carlos va gugent a chatscha. Sia dunna è la regina Sophia, ella deriva da la chasa roiala grecca. 

Il successur al tron

Il figl da Juan Carlos, il prinzi ereditar Felipe daventa retg cur che ses bab mora. Felipe ha 42 onns. Dal 2004 ha el maridà la schurnalista Letizia Ortiz Roscolano. Els han dus uffants ch'han num Leonor e Sofia.

La chasa roiala da la Belgia

Albert e Paola

Il retg

Albert II. è dapi il 1993 il retg da la Belgia. El è il successur da ses frar Baudouin ch'era mort senza ch'el avess gì agens uffants che avessan pudì surprender il tron. Albert II. è maridà cun la princessa taliana Paola Ruffo di Calabria.

Il successur al tron

Prinz Philipp da la Belgia è il figl il pli vegl dal retg. El ha 50 onns ed è maridà cun la princessa polacca Mathilde d’Údemkem d’Ácoz.