La curta vita d’in avieul
- Avieuls che sgolan (foto: wikipedia.org)
En cumparegliaziun cun in uman na viva in avieul betg ditg. Mo en questa curta vita ha l’avieul bleras differentas plazzas da lavur e fa carriera.
Avieuls survivan mo sch’i pon viver en ina gronda cuminanza. Quellas cuminanzas vegnan numnadas tar ils avieuls pievels. En in pievel vivan lura er tranter 40’000 ed 80’000 avieuls.
- Ina patgna d'avieuls (foto: wikipedia.org)
Per che quai funcziuni lura era da viver en ina uschè gronda cuminanza èsi defini cler tge avieul ch'ha da far tge lavur. Quai almain tar las lavureras - quai èn ils avieuls feminins. Ins po cumparegliar quai sco tar l’uman. L’emprim èsi da far lavurs simplas e cun il temp daventan las lavurs adina pli pretensiusas.
Ils avieuls mastgels dovri mo per fructifitgar la regina. Suenter ch’i han fatg quai vegnan els stgatschads ord la masaina (la chasa dals avieuls) ed els moran.
La regina è la scheffa dals avieuls ed ella metta ovs. Per di passa 1500 ovs. Quai è var mintga minuta in ov.
Sco emprim è l’ov
- La regina metta ils ovs en ina cella da la patgna.
- Or da quel schluita suenter il quart di ina larva.
- Suenter otg dis vegn la cella serrada dals avieuls.
- Ord la larva daventa in cocon e lura ina poppa.
- Ord quella poppa schluita il 15avel di in avieul.
- L’aviun rumpa la cuverta da la cella.
Immediat cumenzar a lavurar
- L’avieul feminin ha suenter ch’el è schluità, immediat da surpigliar ina lavur. Ils emprims quatter dis da la vita han las lavureras da nettegiar la masaina e las patgnas.
- Dal tschintg fin l’indeschavel di han ellas da dar da magliar a las larvas.
- Per ils trais suandants dis èn las lavureras lura magasinieras. Ellas han da metter davent il pollen ed il nectar che vegn rimnà da las collegas.
- Davent dal 14avel di hai num bajegiar patgnas.
- Cun 19 fin 21 dis han las lavurers da star guardia e guardar che nagin e nagut ch’è nunlubì vegn en l’avieuler.
- Davent dal 22avel di sgola la lavurera da flur tar flur e rimna pollen e nectar.
La regina lezza viva bler pli ditg. Ella vegn rodund tschintg onns veglia.
Il Radio Rumantsch ha accumpagnà l'onn passà durant l'entir onn in apicultur. En il dossier "Fascinaziun avieul" pudais vus tadlar las contribuziuns e guardar las fotos.
Vinavant tar il dossier...
Ils apiculturs dal Grischun mussan a la HIGA la vita misteriusa dals avieuls, en il Minisguard dals 08-05-2010 pudais guardar quell'exposiziun e plinavant era la lavur ch'ils avieuls fan per la natira.